Türkiye-Polonya stratejik paydaşlığı büyüyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Doğu Avrupa bölge uzmanı Emrah Dokuzlu, Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki’nin Türkiye ziyaretini ve bu ziyaretin Türkiye-Polonya münasebetlerine mümkün tesirlerini AA Analiz için kaleme aldı.

***

Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki’nin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın daveti üzerine 23-24 Haziran 2026 tarihleri arasında Türkiye’ye yaptığı resmi ziyaret, protokolün ötesinde somut bir stratejik içerik taşıyor. Ziyaretin 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi’nden sırf iki hafta önceye denk gelmesi tek başına manalı olsa da ziyaretin asıl tartısı, savunma endüstrisi işbirliğinin somut adımlarıyla NATO’nun doğu-güney kanat istikrarını tıpkı masaya taşımasından geliyor.

Nawrocki’nin tarihi referansı

Nawrocki, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile düzenlenen ortak basın toplantısında “Polonya ve Türkiye, NATO ittifakı kapsamında çok değerli rol oynamaktadır, her iki ülke NATO’nun kanatlarını savunmak mecburiyetindedir” diyerek, ittifakın iki ucunu tek bir sorumluluk denklemine bağladı lakin alakayı çerçeveleme biçimindeki taban dikkat cazipti. Polonya Cumhurbaşkanı, Polonya’nın (tarihteki ismiyle Lehistan) 1795 taksiminden sonra “haritadan silinmesini” hiçbir vakit tanımama geleneğine açık bir gönderme yaptı. Osmanlı Devleti’nin “Polonya’nın yok oluşunu kabul etmeyen tek devlet” olduğunu hatırlattı. Birinci bakışta diplomatik bir nezaket figürü üzere görünen bu hatırlatma, çerçeveleme açısından manalı bir tercih haline geliyor. Varşova, Türkiye’yi konjonktürel bir tedarikçi olarak değil, tarihî olarak bağımsızlığına saygı duyan bir aktör kategorisinde konumlandırıyor. Bu, ittifakın Polonya kamuoyunda tarihsel-ahlaki bir tabanda de yasallaştırıldığını gösteriyor.

Protokolden stratejiye savunma endüstrisinde çift yönlü bir ilişki

Nawrocki, Külliye’deki merasime katılmadan evvel direkt ASELSAN Gölbaşı Teknoloji Üssü’ne geçti. Bu tercih, ziyaretin bir nezaket tipi olmadığını açıkça gösterdi. Polonya Cumhurbaşkanı, elektronik harp, radar, hava savunma ve elektro-optik sistemleri yerinde inceledi. ASELSAN’ın mesken sahipliğinde gerçekleşen bu inceleme, Aralık 2025’te imzalanan yaklaşık 410 milyon dolarlık elektronik harp sistemleri ihracat mukavelesinin ve 2021’den beri süren Bayraktar TB2 iştirakinin devamı niteliğindeydi. Nawrocki’nin “daha güçlü bir ittifak kurmaya hazırız” vurgusu, alakanın alım-satım boyutunu aşarak ortak üretim ve teknoloji transferi mevzularına evrildiğini ortaya koydu.

Polonya, Avrupa’nın en yüksek savunma harcaması yapan ülkelerinden biri pozisyonunda. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın akabinde başlattığı yoğun modernizasyon programı kapsamında çok sayıda yeni sistem arayışında. Türkiye ise son on yılda İHA/SİHA teknolojisinde global oyuncu haline geldi. Bu bağlamda, maliyet-etkin, alanda kanıtlanmış sistemler sunuyor. Polonya’nın TB2 filosunu genişletme ve muhtemelen TB3 üzere yeni kuşak platformlara geçiş yapma ihtimali, yalnızca alım değil ortak üretim ve teknoloji transferi bahislerini da gündeme getiriyor. Radar, elektro-optik ve haberleşme alanlarındaki Türk yetenekleri, Polonya’nın kendi savunma endüstrisini güçlendirme gayesiyle uyumlu. Bu işbirliği, iki taraf için de NATO standartlarında birlikte çalışabilirlik avantajı yaratıyor.

Polonya için Türkiye, Batı Avrupa’dan bağımsız, süratli teslimat ve esnek kaideler sunan bir tedarikçi alternatifi yaratıyor. Türkiye için ise Polonya, Avrupa Birliği (AB) üyesi ve NATO’nun doğu kanadında kilit bir ülke olarak, savunma ihracatının itibarını ve hacmini artıracak stratejik bir ortak. İki ülkenin de yüksek savunma bütçeleri ve yerli üretim maksatları, bu alanda uzun vadeli ortak projelerin kapısını aralıyor.

Örtüşen ancak özdeş olmayan tehdit algıları

Ziyaretin stratejik boyutunu, Karadeniz güvenliği ve NATO’nun kanat istikrarı üzerinden okumak mümkün. Polonya’nın güvenlik algısı doğu kanadında şekilleniyor. Rusya tehdidi ve Ukrayna’ya verilen takviye, Varşova için kendi güvenliğinin direkt bir uzantısı. Türkiye ise Karadeniz’i dengelemek isteyen bir ülke olarak Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nden güç koridorlarına uzanan çok katmanlı bir güvenlik gündemine sahip.

İki ülkenin Karadeniz algısı örtüşüyor fakat özdeş değil. Polonya için Rusya varoluşsal ve uzlaşmaz bir tehdit, Türkiye için ise Karadeniz’de Rusya ile tansiyonu tırmandırmadan istikrar kurmak, tıpkı vakitte NATO’nun güney kanadındaki önceliklerini (Suriye, güç güvenliği, Akdeniz) korumak kritik.

NATO içinde “güney kanadı” ile “doğu kanadı” arasındaki kaynak ve dikkat dağılımı tartışması uzun müddettir var. Türkiye, güney tehditlerinin (terör, sistemsiz göç, enerji) gereğince ciddiye alınmadığını sıkça lisana getiriyor. Polonya ise doğu kanadının Rusya tehdidi karşısında öncelikli olması gerektiğini savunuyor. Bu iki ülkenin NATO zirvesi öncesi Ankara’da buluşması, kanatlar arası tansiyonu yumuşatmak ve ortak taban bulmak açısından fonksiyonel bir atak. Bilhassa savunma endüstrisi işbirliği, her iki tarafın da “Avrupa’nın savunma endüstrisi kapasitesini artırma” amacıyla uyumlu görünüyor. Ankara Zirvesi’nde savunma harcamaları, üretim kapasitesi ve Ukrayna’ya verilecek dayanak üzere hususların yüklü olması bekleniyor. Türkiye ve Polonya diyaloğu bu gündeme somut katkı sağlayacaktır.

Tüm bu ögeler birlikte değerlendirildiğinde, ziyareti açıklayan temel çerçevelerden biri NATO Zirvesi öncesinde yürütülen stratejik hizalanma arayışıdır. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tepe için çizdiği “İttifak’ın Avrupa sütununun güçlendirilmesi ve caydırıcılığının tahkim edilmesi” gündemiyle Nawrocki’nin savunma endüstrisi iştiraki ve güney kanat sürekliliği vurgusu örtüşüyor. Öbür taraftan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya-Ukrayna ve İran’ı “her iki alan” diye yan yana koyup ortak paydayı “barışa duyulan ihtiyaç” olarak nitelerken Nawrocki’nin birebir toplantıda barış yahut diplomasi lisanına girmeksizin direkt caydırıcılık ve “kanatları savunma mecburiyeti” lisanına yaslanması, Varşova’nın bilinen maksimalist çizgisiyle, Ankara’nın istikrarlı yaklaşımı arasındaki bu ton farkını ortaya koyuyor. Ayrıyeten, Polonya medyasının ziyaret boyunca “doğu kanadını güçlendirmek için Türkiye’nin Karadeniz potansiyelini dahil etme” vurgusu yapması, sürecin en azından Varşova tarafında stratejik bir niyet taşıdığını gösteriyor.

Doğu Avrupa ile Türkiye arasındaki stratejik bağ güçleniyor

Karol Nawrocki’nin dış siyaset yaklaşımı bu ziyareti daha manalı kılıyor. Ağustos 2025’te misyona başlayan Cumhurbaşkanı, birinci yurt dışı ziyaretini ABD’ye yapmıştı. Türkiye ziyareti ise erken devirdeki ikinci değerli durağı. Bu, Polonya’nın transatlantik bağlarını güçlendirirken tıpkı vakitte NATO’nun kilit oyuncularıyla pragmatik münasebetler kurma stratejisinin modülünü oluşturuyor. Başbakan Donald Tusk hükümetiyle kohabitasyon ortamında Cumhurbaşkanı Nawrocki’nin dış siyasetteki tartısı hudutlu olsa da sembolik ve uyum rolü kıymetli. Nawrocki’nin Türkiye ile savunma odaklı teması, Polonya’nın “güçlü NATO, güçlü doğu kanadı” çizgisini koruduğunu ve Türkiye’yi bu mimaride değerli bir ortak olarak gördüğünü kanıtlıyor.

Sonuç olarak, Karol Nawrocki’nin Ankara ziyareti, Türkiye-Polonya alakalarını savunma endüstrisi iştirakinden Karadeniz güvenliğine uzanan çok katmanlı bir tabana taşıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Polonya ile 10 milyar dolarlık ticaret hacmi maksadına ulaştık bunun akabinde yeni gayemizi 15 milyar dolar olarak belirledik, bu gaye doğrultusunda çalışmalarımızı sürdürüyoruz.” sözü ve Polonya’nın etkin aktör olduğu Üç Deniz Girişimi’nin (ÜDG) Türk firmaları açısından sunduğu fırsatlara değinmesi iki ülke ilgilerinin farklı tabanlarda artarak geliştiğini gösteriyor.

Ziyaretin NATO Zirvesi öncesinde gerçekleşmesi, bu temasın yalnızca ikili değil, ittifak seviyesinde de mana taşıdığına işaret ediyor. Polonya’nın yoğun silahlanma muhtaçlığıyla Türkiye’nin gelişen savunma teknolojileri arasındaki ahenk, somut fırsatlar sunuyor. Karadeniz’de ise iki ülkenin farklı lakin örtüşen güvenlik algıları, NATO’nun kanat istikrarı tartışmasında yapan bir rol oynayabilir. Sonuç olarak bu ziyaret, Doğu Avrupa ile Türkiye arasındaki stratejik bağın güçlendiğinin somut bir göstergesi olarak kayıtlara geçiyor.

[Emrah Dokuzlu, Polonya Bilimler Akademisi Sosyal Araştırmalar Enstitüsü’nde (GSSR) Avrupa’daki Türklerin siyasallaşma süreci hakkında akademik çalışmalar yapmıştır, Polonya siyasetiyle ilgili çalışmalar da yapmaktadır.]

Makalelerdeki fikirler muharririne aittir ve Anadolu Ajansının editöryal siyasetini yansıtmayabilir.